Rıza Kuas

rizakuas

BİR İŞÇİ  LİDERİ RIZA KUAS

İstanbul Ünalan semtinde  mavi ışıklarıyla gecenin kör karanlığını aydınlatan sendika binasının levhasındaki  kocaman ismin sahibi ve yine ne tesadüftür ki Türkiye adına önemli mücadele  adamlarından, ışığıyla yolumuzu aydınlatan bu kişi bizlerden birisidir. Yani Abhaz  kökenli T.C. Vatandaşı bir işçi lideri olan Rıza KUAS’ın biyografisi

1926’da  Hendek’te doğdu. Ortaokul öğrenimi gördükten sonra bir süre çiftçilik yaptı.  Lastik fabrikalarında işçi olarak çalıştı. Sendikacı, Lastik-İş  Sendikası Genel Başkanı, DİSK’in kurucusu ve eski Yürütme Kurulu Üyesi,  İstanbul ve Ankara (TİP) eski  Milletvekili.

Sendikal  yaşamına, 1949 yılında Derby Lastik fabrikasında çalışırken işyeri sendika  temsilciliği ile başlayan işçi lideri Rıza Kuas, 1952 yılında Lastik İşçileri  Sendikası, Kazlıçeşme Şube Başkanlığı’na seçildi. 1954 yılında yapılan  seçimlerde sendika Genel Başkanlığı’na seçilen Rıza Kuas, bu görevini çeyrek yüzyılı aşkın bir süre  sürdürdü. Rıza Kuas, ‘işçi  sınıfını siyasal alanda da mutlaka mücadele etmelidir’ diyerek 13 Şubat  1961 yılında, Kemal Türkler ve 12 arkadaşı ile birlikte Türkiye İşçi Partisi’ni  kurdu. 1965 yılında İzmir’de toplanan Genel Kurul’da TİP Genel Sekreterliği  görevini üstlendi. 1965 yılında TİP’ten Ankara, 1969 seçimlerinde ise İstanbul  Milletvekili olarak TBMM’ye girdi.

Bu dönemde  gelişen olaylar karşısında Türk-İş yönetiminin etkisiz ve pasif kaldığını öne süren Lastik-İş Genel Başkanı Kuas, 1966 yılında Kristal-İş Sendikası’nın  Paşabahçe Cam Fabrikasında başlattığı greve Türk-İş’in karşı çıkması üzerine  Lastik-İş, Basın-İş, T. Maden-İş sendikaları Türk-İş üyesi olmayan Gıda-İş’i de  alarak Sendikalar arası Dayanışma Anlaşması (SADA) kurdular. Türk-İş  yönetiminin bu üç sendikaya geçici ihraç kararı vermesinin ardından, bu üç  sendika, T. Gıda-İş ve T. Maden İşçileri Sendikası (Zonguldak), 12 Şubat 1967  yılında Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu’nu (DİSK) kurdular.

Böylelikle  sendikal mücadelede yeni bir sayfa açılıyordu. Devlet güdümlü bir sendikal  anlayışın karşısına sınıf sendikacılığı anlayışı geliyordu. DİSK’in  güçlenmesiyle 1968 yılında Rıza Kuas önderliğinde Derby Lastik Fabrikasında  Türkiye’de ilk kez işyeri işgali gerçekleşiyordu. Yine ilk kez Türkiye’de  yetkili sendikanın belirlenmesi için, 1968 yılında Derby Lastik Fabrikasında  referandum yapılmasını sağlayan Lastik-İş Genel Başkanı Kuas, işverenin kurduğu  sarı sendikayı teşhir etmiştir. İşçiyi “hırsız” gibi gören zihniyetle mücadele amacıyla başlattığı “Üstünü Aratma” kampanyası tüm ülkede geniş yankı buldu. İşçiler  onurlarına sahip çıkan bu kampanyaya aktif bir biçimde katıldı. Royal  fabrikasında işçiler bu haklarını savunmak için toplu direniş yaptı.

Yıllarca  verdiği sendikal ve siyasal mücadele ile işçi sınıfına büyük kazanımlar sağlayan Rıza Kuas, 1971  yılında uluslar arası bir toplantıda bir konuşma yaparken rahatsızlanan Rıza Kuas’a böbrek rahatsızlığı teşhisi kondu.

Görev yapacak durumda olmamasına karşın 1977’deki Genel kurul’da üyelerin ısrarı ile bir kez daha Genel  Başkan seçilen Kuas, Kazlıçeşme’den alıp işkolunun en etkin ve köklü sendikası konumuna getirdiği Lastik-İş’in Mart 1980’de yapılan 20. Genel Kurulu’nda  işçilere “Bu Genel Kurul’da Genel Başkanınız olarak sizlere veda ediyorum. Yaşamım, canım, varlığım hep sizinle  onurlandı, sizin kararlarınızla işçi sınıfına hizmetle geçti. Canım sizlere feda olsun, lütfen beni bağışlayın. Sendikanızı daha yüceltin, ona yeni can ve  kan katın, ama beni unutmayın, ilginiz yaşamımın tek ilacıdır…” sözleriyle vedalaştı. Rıza Kuas 29 Ekim 1981 günü yaşama veda etti.

İSTANBUL LASTİK VE  KAUÇUK SANAYİ İŞÇİLERİ SENDİKASI’NIN KURULUŞU
1947:
5018 sayılı ilk Sendikalar Yasası yürürlüğe girdi.                    

4  Nisan 1949:
İstanbul Lastik ve Kauçuk Sanayi İşçileri sendikası kuruldu

1952:
Türkiye İşçi Sendikaları Konfederasyonu TÜRK-İŞ kuruldu.                    

1954:
Yılında yapılan 6. Olağan Genel  Kurul sonrası Rıza Kuas Genel Başkan  seçildi.

1956:
7. Olağan Genel Kurul’da Rıza Kuas tekrar Genel Başkanlığa seçildi.                    

11  Mayıs 1957:
Bu tarihlerde yapılan Olağan Genel Kurul’da Genel Başkanlığa Rıza Kuas tekrar seçildi.                    

17  Mayıs 1958:
Bu tarihlerde yapılan Olağan Genel Kurul’da Başkanlığa tekrar Rıza Kuas seçildi.

7  Kasım 1959: Tarihinde Genel Kurul kararı ile sendikanın adı Türkiye Lastik, Kauçuk ve  Plastik Sanayi İşçileri Sendikası LASTİK-İŞ olarak değiştirildi.

27 MAYIS 1960, ÖZGÜRLÜKLER ve  SENDİKAL HAREKET

27 Mayıs 1960:
27 Mayıs askeri  darbesi oldu.

1961 Anayasası:
1961 Anayasası kabul edildi.

13 Şubat 1961:
Lastik-İş Genel Başkanı Rıza Kuas’ın da kurucuları arasında yer aldığı Türkiye İşçi Partisi kuruldu.    

16 Şubat 1961:
Bu tarihte yapılan Genel Kurul kararı ile Lastik-İş  TÜRK-İŞ’e üye oldu. Genel Başkan tekrar Rıza Kuas seçildi.    

16 Aralık 1961: Bu tarihte gerçekleştirilen Genel Kurul’da alınan karar ile Uluslar arası Sanayi Örgütleri ve Genel İşçiler Federasyonu IFF’ye (  Daha sonra adı Uluslar arası Kimya, Maden, Enerji ve Genel İşçiler Federasyonu ICEM oldu) üye olundu. Yine aynı Genel Kurul’da Türkiye’de ilk defa kadın kolu  oluşturulması kararı alındı.

31 Aralık 1961:
Sendikalar Kanunu ile Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu bir türlü çıkmamıştı. Bu nedenlerle İstanbul Saraçhane’de Türkiye’nin ilk büyük mitingi  gerçekleştirildi. Mitinge 200.000’den fazla insan katıldı.

1963:
Yılında yapılan seçimlerde Türkiye İşçi Partisi meclise girdi. Rıza Kuas milletvekili seçildi. 1961 Anayasası’yla belirlenen grev ve toplu sözleşme haklarına ilişkin yasaların çıkarılması  geciktiriliyordu. Bu dönem Rıza Kuas’ın imzasıyla işverenlere gönderilen mektuplarda işçilerin zorla Pazar günü  çalıştırılamayacağı ve fazla mesaiye zorlanamayacağı uyarısı yapıldı. Derby Lastik Fabrikası’nda çalışan işçiler de bu konularda kendilerine haksız uygulamada bulunulduğunu belirterek üretimi durdurdular. Rıza Kuas ve 10 işçi hakkında yasadışı greve teşvik gerekçesiyle dava açıldı. Rıza Kuas Anayasaya dayanarak kullandıkları bir hak nedeniyle  yargılandıklarını ve davanın Anayasa Mahkemesi’ne götürülmesini istediler. Anayasa Mahkemesi 24 Mart 1963’te, İş Kanunu’nun grev hakkını engelleyen 72. maddesinin Anayasa ile bağdaşmadığını gerekçe göstererek maddenin iptaline  karar verdi.

1961 Anayasası’nın öngördüğü doğrultuda 274 sayılı Sendikalar kanunu ve 275  sayılı Toplu İş Sözleşmesi Grev ve Lokavt Kanunu çıkarıldı.

22 Haziran 1963:
Gerçekleştirilen Olağan Genel Kurul’da bir değişiklik olmaz iken, Genel Kurul  çalışmalarını ağırlıklı olarak Anayasaya uygun olarak toplu sözleşme ve grev  haklarını içeren yasaların çıkarılması amacıyla sendikanın yaptığı ve yapacağı  çalışmaların tartışılması oluşturuyordu.    

2 Eylül 1963:
Şark Lastik Fabrikası’nda Lastik-İş tarafından  ilk yasal toplu iş sözleşmesi imzalandı. Trio Lastik Fabrikası’nda toplu iş sözleşmesi çağrısına uymayan işveren uyarmak  için greve çıkıldı. İşverenler tarafından açılan dava sonucunda, 21 Kasım günü  tutuklanan Rıza Kuas ve Celal Beyaz kanunsuz greve teşvik  gerekçesiyle 21 gün tutuklu kaldılar. 28 gün  süren grev sonucu işveren geri adım atmak zorunda kaldı.

21 Aralık 1963:
Bu tarihte yapılan Genel Kurul ise daha çok Türk-İş  ile sendikanın anlaşmazlıklarının tartışılması ile geçti. Genel Başkan Rıza Kuas yaptığı konuşmada Türk-İş’ten  beklentilerinin “Anayasa ile belirlenen haklardan vazgeçilmemesi, kendine bağlı  örgütlerde sınıf şuuru yaratılması ve ezilenlerin bu bilince ulaştırılması için  şahsiyetli bir politika izlemesi”  olduğunu söylüyordu.    

1964:
Goodyear’da 1964 yılında grev başladı. Hükümet grevi  durdurmadı, ancak Türk-İş Kıbrıs olaylarını gerekçe göstererek grevleri  durdurma kararı aldı. 93 gün süren Goodyear Fabrikası’ndaki grev, Türk-İş  tarafından durduruldu. Türk-İş yöneticileri ile Çalışma Bakanı’nın katıldığı  toplantı sonucu sözleşme imzalandı. Rıza Kuas işçilerle yaptığı toplantıda şu soruyu soruyordu. “İşçi sınıfının  yüksek menfaatleri yerine işçi sınıfını sömüren tabakaların ve egemen güçlerin  çıkarını kollayan sözde işçi sendikası konfederasyonunda bizim Lastik-İş olarak  kalmamız ne derece doğru olur?”

1-2  Şubat 1967:
Bu tarihlerde toplanan Olağanüstü Genel Kurul ile Lastik-İş’in Türk-İş’ten  ayrılmasına ve kuruluş çabaları devam eden DİSK’in kurucu üyesi olmasına oybirliği ile karar verildi.  

13  Şubat 1967:
12 Şubat 1967’de Türk-İş’e bağlı üç sendika Lastik-İş, Maden-İş ve Basın-İş,  bağımsız Gıda-İş’i de alarak “Sendikalar arası Dayanışma Örgütü”nü kurdular.  Türk-İş’in bu üç sendikaya geçici ihraç kararı vermesi üzerine, bu üç sendika  Türk-İş’ten ayrıldı ve Gıda-İş ve Zonguldak Maden İşçileri Sendikası ile  birlikte beş sendika DİSK’i kurdu.  

1968:
Sendikanın 1968 tarihinde 15.  Olağan Genel Kurulu’nda Genel Başkan tekrar Rıza Kuas deniliyordu.  

10–13  Şubat 1968:
Bu  tarihlerde yapılan Genel Kurul’da Genel Başkanlığa Rıza Kuas seçildi.  

4  Temmuz 1968:
Derby  Lastik Fabrikası’nda işverenin Lastik-İş yerine kendi kurdurduğu Kauçuk-İş ile  sözleşme yapmak istemesi üzerine ilk  fabrika işgali gerçekleştirildi.  

1968:
Yine bu tarihlerde ünlü “Üstünü Aratma!”  kampanyası  başlatıldı. İşçilere dağıtılan broşürlerde “İşçi arkadaş, İnsanlık onuruna,  yani anayasaya aykırı hareketlere engel ol. Fabrikaya giriş ve çıkışlarda  üstünüzü aratmak isteyen işverenlere “Üstünü Aratma”.  ……İşçi kardeşlerim;  üstünüzü aramaya  kalkarlarsa dinlemeden  topluca geçeceksiniz.  Mahkeme kararı olmadan ne olursa olsun üstünü aratmayacaksın.   ……Sen  üstünü aratma, gerisini sendikana bırak.” deniliyordu.  

1969–1970:
Bu yıllarda  Samsun’da Tor Lastik Fabrikası’nda, Kocaeli’de Goodyear’da, İzmir’de Nurop’ta,  İstanbul’da Atlas, Doğan Lastik Fabrikalarında ve birçok yerde Lastik-İş grev  yapıyordu.  

10-11  Şubat 1970:
Bu  tarihlerde yapılan Genel Kurul’da Genel Başkanlığa Rıza Kuas seçildi.  

15-16  Haziran 1970:
11 Haziran  1970’te 274-275 sayılı yasalarda değişiklik yapılarak sendika üyeliğine ve  sendikaların toplu sözleşme yapma hakkına ciddi sınırlamalar getirilmesi  istenmesi üzerine 15-16 Haziran’da yasaya karşı direniş başlatıldı, olaylarda üç işçi yaşamını yitirdi, yasa geri çekildi.  

18  Haziran 1970: 15–16 Haziran olaylarında gözaltına alınan işçilerin serbest bırakılması için  Gıslaved ve Derby Lastik fabrikalarında çalışan işçiler eylem başlattılar.  İşverenler ise 15-16 Haziran olaylarına katılan ve işbaşı yapmayan işçilerin yevmi  yelerini kesme kararı aldılar. 3 Ekim 1970’te 15-16 Haziran olayları nedeniyle  ücretleri ödenmeyen Gıslaved işçileri önce oturma eylemi yaptılar, sonra bunu  fabrika işgaline dönüştürdüler. Güvenlik güçlerinin müdahalesi  sonucunda Hüseyin Çapkan isimli üyemiz yaşamını yitirdi.

12 Mart  1971:
Türk Silahlı Kuvvetleri adına Genelkurmay Başkanı ile Kuvvet Komutanları  muhtıra verdiler.  

4-5  Nisan 1972:
12  Mart’ın hemen ardından yapılan Genel kurul’da da Genel Başkan Rıza Kuas seçildi.  

1971–1973:
Bu dönem 12 Mart sonrasında DİSK ve  DİSK’e bağlı birçok sendikacının tutuklandığı, yargılandığı, Konfederasyon ve  sendikaların faaliyetlerinde belli bir yavaşlamanın olduğu, örgütü geliştirmek ve yeni örgütlenmeler gerçekleştirmek bir yana sadece mevcut kadroların  korunması yönünde mücadele edildiği bir dönemdir.  

7  Ekim 1974:
Gıslaved Fabrikası’nda 12 Mart’ın ardından ilk grev kararı alındı.

16  Eylül 1976:
1973’te  hazırlanan Devlet Güvenlik Mahkemeleri kuruluş yasasının Anayasa Mahkemesi tarafından 197’te iptalinin ardından yasaya yeniden işlerlik kazandırabilmek  için 1976 yılında çalışmalar başlatıldı. Bunun üzerine DİSK tarafından gerçekleştirilen ve tarihte DGM direnişi olarak adlandırılan, gerek yürütülüş biçimi gerekse amaçları açısından siyasal içerikli olan eylemler 4 gün sürdü, tasarı yürürlüğe girmedi.

1976:
Bu tarihte yapılan Genel kurul’da  sendikanın 51 işyerinde toplu sözleşme bağıtladığı ve 11 işyeri için de  sözleşme görüşmelerinin devam ettiği açıklandı, sendika Genel Başkanı rahatsız  olmasına rağmen, delegelerin ve üyelerin ısrarı ile tekrar Rıza Kuas seçildi.  

1  Mayıs 1977:
1  Mayıs İşçi Bayramı nedeni ile taksim meydanında yapılan mitingde işçilerin  üzerine ateş açıldı, 36 işçi yaşamını yitirdi.  

27-28  Haziran 1977:
Sendikanınm  19. Genel Kurulu’nda Rıza Kuas tekrar Genel Başkan seçildi.  

16  Mart 1978:
İstanbul  Üniversitesi öğrencilerine Beyazıt’ta saldırı düzenlendi, 7 öğrenci yaşamını  yitirdi, Lastik-İş üyeleri iş bırakarak katliamı kınadı.

28-30  Mayıs 1980:
Rıza Kuas’ın Genel Başkanlığı bıraktığını  açıkladığı 20. Genel Kurul’da Genel Başkanlığa Kocaeli Şube Başkanı ve Genel  Yönetim Kurulu üyesi Durmuş Ali Yalnız seçildi.
20. Genel  Kurulu’nda işçilere “Bu Genel Kurul’da  Genel Başkanınız olarak sizlere veda ediyorum. Yaşamım, canım, varlığım hep  sizinle onurlandı, sizin kararlarınızla işçi sınıfına hizmetle geçti. Canım  sizlere feda olsun, lütfen beni bağışlayın. Sendikanızı daha yüceltin, ona yeni  can ve kan katın, ama beni unutmayın, ilginiz yaşamımın tek ilacıdır…” sözleriyle vedalaştı.

22  Temmuz 1980:
DİSK  eski Genel Başkanı Kemal TÜRKLER evinin önünde silahlı saldırıya uğrayarak yaşamını yitirdi. (1947 yılında hukuk  eğitimi alırken aynı zamanda Emayeteş Fabrikası’nda çalışmaya başlayan Kemal  Türkler, 1953’te Türkiye Maden-İş Bakırköy Şube Başkanlığına, 1954’te ise  Türkiye Maden-İş Genel Başkanlığına seçildi. DİSK ve Türkiye İşçi Partisi  kurucusu olan Kemal Türkler, DİSK’in kuruluşundan 1977’ye kadar DİSK Genel  Başkanlığı görevini sürdürdü.  

12  Eylül 1980 Askeri Darbesi:
Askeri darbe gerçekleştirildi. DİSK ve DİSK’e bağlı sendikaların faaliyetleri  yasaklandı. 1983 sonuna kadar YHK serbest toplu pazarlığın yerini aldı.

17  Ekim 1980:
2319  sayılı yasa ile İş Kanunu ve Deniz İş Kanununda getirilen değişiklerle Kıdem  Tazminatı tavanının 30 günlük asgari ücretin 7,5 katını aşamayacağı hükmü  getirildi. 10 Aralık 1982’de ise bu düzenleme yıllık kıdem tazminatı miktarının  en yüksek devlet memurunun ikramiyesini geçemeyeceği olarak değiştirildi.  Böylelikle o güne kadar ki işçi alacakları yasa değişikliği ile ortadan kalktı.

17 Nisan 1981:
2448 sayılı yasa ile toplu sözleşmelerle işçilere en fazla 4 ikramiye verilebileceği  hükme bağlandı.

Kaynak www.lastik-is.org.tr